„DZIEDZICTWO MAŁYCH OJCZYZN. PANORAMA REGIONALIZMU POLSKIEGO”

„Dziedzictwo Małych Ojczyzn. Panorama Regionalizmu Polskiego” to impo­nu­ją­ca, wie­lo­war­stwo­wa kolek­cja, któ­ra w spo­sób wyjąt­ko­wo kom­pe­tent­ny i nowo­cze­sny uka­zu­je zło­żo­ność pol­skie­go regio­na­li­zmu. Zbiór ten nie jest jedy­nie zesta­wie­niem publi­ka­cji – sta­no­wi raczej inte­lek­tu­al­ną mapę, po któ­rej poru­sza się zarów­no badacz kul­tu­ry, jak i prak­tyk życia spo­łecz­ne­go. To pra­ca, któ­ra łączy tra­dy­cję z nowo­cze­sno­ścią, archi­wum z media­mi, lokal­ność z glo­bal­ny­mi wyzwa­nia­mi.

Media lokal­ne jako fun­da­ment współ­cze­sne­go regio­na­li­zmu

Najmocniejszym akcen­tem kolek­cji są pra­ce prof. Ryszarda Kowalczyka, któ­re rede­fi­niu­ją spo­sób myśle­nia o regio­nie. Autor prze­ko­nu­ją­co dowo­dzi, że współ­cze­sna „mała ojczy­zna” ist­nie­je przede wszyst­kim dzię­ki komu­ni­ka­cji – żywej, etycz­nej i opar­tej na dia­lo­gu. Jego trzy­to­mo­we Media lokal­ne w Polsce oraz Prasa lokal­na w sys­te­mie komu­ni­ko­wa­nia spo­łecz­ne­go to dzie­ła, któ­re moż­na uznać za kamie­nie milo­we pol­skie­go medio­znaw­stwa regio­nal­ne­go.

Profesor Kowalczyk uka­zu­je media lokal­ne jako prze­strzeń budo­wa­nia wspól­no­ty, straż­ni­ka demo­kra­cji i narzę­dzie oby­wa­tel­skiej aktyw­no­ści. W dobie dez­in­for­ma­cji szcze­gól­ne­go zna­cze­nia nabie­ra­ją tak­że publi­ka­cje doty­czą­ce ety­ki mediów, któ­re przy­po­mi­na­ją, że rze­tel­ność prze­ka­zu jest warun­kiem ist­nie­nia odpo­wie­dzial­ne­go regio­na­li­zmu.

Dziedzictwo języ­ko­we i kul­tu­ro­we – powrót do korze­ni

Drugą, rów­nie istot­ną czę­ścią kolek­cji są publi­ka­cje doku­men­tu­ją­ce bogac­two pol­skich gwar, tra­dy­cji i lokal­nych ini­cja­tyw. Od kla­sycz­ne­go Słownika gwar pol­skich Jana Karłowicza po współ­cze­sne opra­co­wa­nia doty­czą­ce Rzeszowszczyzny czy dorze­cza Wisły i Sanu – zbiór ten sta­no­wi bez­cen­ne archi­wum nie­ma­te­rial­ne­go dzie­dzic­twa.

Ważnym ele­men­tem są tak­że pra­ce doku­men­tu­ją­ce dzia­łal­ność Towarzystw Przyjaciół Ziemi Dębickiej, Czarnej, Przeworska czy Kolbuszowej. To dowód, że regio­na­lizm nie jest abs­trak­cyj­ną teo­rią, lecz żywą prak­ty­ką, two­rzo­ną przez ludzi, któ­rzy z pasją pie­lę­gnu­ją lokal­ną histo­rię.

Regionalizm mię­dzy tra­dy­cją a nowo­cze­sno­ścią

Kolekcja zna­ko­mi­cie uka­zu­je, że współ­cze­sny regio­na­lizm nie może ogra­ni­czać się do ochro­ny prze­szło­ści. Musi być dyna­micz­ny, otwar­ty na zmia­ny i świa­do­my roli nowych tech­no­lo­gii. Zestawienie publi­ka­cji doty­czą­cych kul­tu­ry wsi, sej­mi­ków regio­nal­nych czy Kongresów Kultury Wsi poka­zu­je, jak zmie­nia się myśle­nie o pol­skiej pro­win­cji – od skan­se­nu po nowo­cze­sną, aktyw­ną spo­łecz­ność.

ZNACZENIE KOLEKCJI W KONTEKŚCIE KONGRESU REGIONALIZMU POLSKIEGO 2026

W per­spek­ty­wie nad­cho­dzą­ce­go Kongresu Regionalizmu Polskiego w Poznaniu zbiór ten nabie­ra szcze­gól­nej war­to­ści. Stanowi nie tyl­ko zaple­cze mery­to­rycz­ne, ale wręcz ide­owy fun­da­ment dla przy­szłych debat. Obecność prac prof. Kowalczyka – Sekretarza Kongresu – pozwa­la dostrzec kie­ru­nek, w któ­rym zmie­rza współ­cze­sna reflek­sja regio­na­li­stycz­na: ku komu­ni­ka­cji, ety­ce i oby­wa­tel­skiej pod­mio­to­wo­ści.

Werdykt

„Dziedzictwo Małych Ojczyzn” to kolek­cja o wyjąt­ko­wej war­to­ści nauko­wej i spo­łecz­nej. Jej siłą jest har­mo­nij­ne połą­cze­nie histo­rii, języ­ka, kul­tu­ry i nowo­cze­snych narzę­dzi komu­ni­ka­cji. To nie tyl­ko zbiór ksią­żek, lecz kom­pen­dium wie­dzy, któ­re inspi­ru­je do myśle­nia o regio­nie jako o żywej, dyna­micz­nej wspól­no­cie.

DLA KOGO?

To lek­tu­ra obo­wiąz­ko­wa dla:

• regio­na­li­stów i ani­ma­to­rów kul­tu­ry,
• biblio­te­ka­rzy i edu­ka­to­rów,
• stu­den­tów dzien­ni­kar­stwa i medio­znaw­stwa,
• uczest­ni­ków Kongresu Regionalizmu Polskiego 2026.

Kolekcja ta udo­wad­nia, że „małe ojczy­zny” mają wiel­ki głos – pod warun­kiem, że potra­fią mówić jasno, etycz­nie i wspól­no­to­wo.

Opracowała Grażyna Woźny